ERP tizim nima va u CRM’dan nimasi bilan farq qiladi

Rahbarlar ERP va CRM so‘zlarini tez-tez eshitadi, ko‘pincha esa ularni bir narsa deb o‘ylaydi. Natijada korxonaga ERP tizim kerak bo‘lgan joyda faqat mijozlar ro‘yxati sotib olinadi yoki aksincha, kichik savdo jamoasiga og‘ir va murakkab dastur o‘rnatiladi. Quyida ERP nima ekanini, qaysi qismlardan iboratligini, CRM’dan farqini va qachon qaysi biri kerakligini sodda tilda tushuntiramiz.

ERP tizim nima: oddiy tilda

ERP (Enterprise Resource Planning) korxona resurslarini rejalashtirish degani. Resurslar deganda pul, tovar, xomashyo, xodimlar vaqti va uskunalar tushuniladi. U barcha bo‘limlarni bitta bazada ishlatadi: sotuv bo‘limi buyurtma kiritsa, ombor buni darhol ko‘radi, ishlab chiqarish uni rejaga qo‘shadi, moliya bo‘limi esa to‘lovni kutadi.

Oddiy misol: mebel sexi. Mijoz shkaf buyurtma qildi. ERP bo‘lmasa, menejer buyurtmani daftarga yozadi, omborchiga telefon qilib taxta bor-yo‘qligini so‘raydi, ustaga og‘zaki aytadi, hisobchi esa oy oxirida hammasini Excel’da yig‘adi. ERP bilan buyurtma bir marta kiritiladi va keyingi barcha qadamlar shu yozuvga bog‘lanadi: kerakli material zaxiradan band qilinadi, yetishmagani xarid ro‘yxatiga tushadi, ustaga vazifa chiqadi, tannarx avtomatik hisoblanadi.

ERP qaysi bo‘limlardan iborat

Xarid va ta’minot

Yetkazib beruvchilar ro‘yxati, xarid buyurtmalari, ularning holati va yetkazib beruvchiga qarzdorlik. Tizim qoldiq kamayganda xarid zarurligini eslatadi.

Ombor

Kirim, chiqim, ko‘chirish, inventarizatsiya va qoldiqlar. Bir nechta ombor yoki filial bo‘lsa, har birining qoldig‘i alohida ko‘rinadi. Ko‘p korxonalarda bu qism ombor va kassa dasturi bilan bir butun bo‘ladi.

Ishlab chiqarish

Retseptura yoki texnologik karta: bitta mahsulotga qancha xomashyo ketishi. Ishlab chiqarish rejasi, smenalar, tayyor mahsulot kirimi va brak hisobi.

Sotuv va buyurtmalar

Buyurtmalar, narx turlari (chakana, ulgurji, diler), yetkazib berish va mijozlar qarzdorligi. Aynan shu qismda ERP va CRM bir-biriga eng ko‘p yaqinlashadi.

Moliya

Kassa va hisob raqamlar harakati, xarajat moddalari, foyda va zarar, debitor va kreditor qarzlar. Soliq hisobotlari bilan bog‘liq qismlar uchun amaldagi talablarni rasmiy manbadan tekshirish va buxgalter bilan kelishish kerak.

Xodimlar

Xodimlar ro‘yxati, ish vaqti, bajarilgan ish hajmi bo‘yicha hisob-kitob. Ishbay ish haqi beriladigan sexlarda bu qism ayniqsa foydali.

Boshqaruv paneli

Rahbar bir ekranda asosiy ko‘rsatkichlarni ko‘radi: bugungi savdo, ombor qoldig‘i, kechikayotgan buyurtmalar, pul qoldig‘i.

CRM va ERP farqi

Qisqa qilib aytganda, CRM tashqariga, ya’ni mijozga qaragan, ERP esa korxona ichidagi jarayonlarga qaragan. CRM «mijozni qanday topamiz va ushlab qolamiz?» degan savolga javob beradi, ERP esa «buyurtmani qanday qilib o‘z vaqtida, tejamkor bajaramiz?» degan savolga.

Mezon	CRM	ERP
Asosiy savol	Ko‘proq sotish va mijozni saqlash	Resurslarni to‘g‘ri boshqarish
Asosiy foydalanuvchilar	Sotuv menejerlari, marketing	Ombor, ishlab chiqarish, moliya, rahbariyat
Markazdagi ma’lumot	Mijoz, murojaat, bitim	Tovar, xomashyo, pul, buyurtma bajarilishi
Natija	Voronka, konversiya, qayta xaridlar	Qoldiq, tannarx, foyda, reja bajarilishi
Kimga birinchi kerak	Xizmat ko‘rsatish, o‘quv markazi, savdo jamoasi	Ishlab chiqarish, ulgurji savdo, distributsiya

Qachon CRM yetarli, qachon ERP kerak

CRM yetarli bo‘lishi mumkin, agar:

asosiy muammo murojaatlarning yo‘qolishi va savdo jamoasini nazorat qilish bo‘lsa;
tovar zaxirasi yo‘q yoki juda oddiy (xizmat ko‘rsatish, ta’lim, konsalting);
moliya hisobi buxgalteriya dasturida yuritilib, u sizni qoniqtirsa.

ERP kerakligini ko‘rsatadigan belgilar:

ombordagi haqiqiy qoldiq va hisobdagi qoldiq doim farq qiladi;
mahsulot tannarxini aniq bilmaysiz, foyda «taxminan» hisoblanadi;
bir buyurtma bir nechta bo‘limdan o‘tadi va har safar ma’lumot qo‘lda uzatiladi;
har oy oxirida hisobot tayyorlash uchun bir necha kun ketadi;
filiallar yoki omborlar ko‘paygan va umumiy manzarani ko‘rish qiyinlashgan.

Bitta tizimmi yoki ikkitami?

Uchta yo‘l bor. Birinchisi: alohida CRM va alohida ERP, ular o‘zaro integratsiya orqali bog‘lanadi. Bu tizimlar allaqachon mavjud bo‘lsa qulay. Ikkinchisi: CRM va ERP qismlari bitta dasturda. O‘rta biznes uchun ko‘pincha shu eng amaliy variant, chunki ma’lumot bir joyda bo‘ladi. Uchinchisi: CRM bilan boshlab, keyin unga ombor, ishlab chiqarish va moliya modullarini qo‘shib borish. Bu xarajatni bosqichlarga bo‘lishga imkon beradi.

ERP joriy qilish bosqichlari

Jarayonlar auditi. Buyurtma qanday kelib, qanday bajarilishini bosqichma-bosqich yozib chiqing.
Ustuvorlikni belgilash. Qaysi bo‘limda yo‘qotish eng katta bo‘lsa, o‘sha qismdan boshlang.
Ma’lumotlarni tayyorlash. Tovarlar, xomashyo, yetkazib beruvchilar va mijozlar ro‘yxatini tartibga keltiring. Takrorlar va eski yozuvlarni tozalang.
Sinov ishga tushirish. Avval bitta bo‘lim yoki filialda ishlating, kamchiliklarni tuzating.
O‘qitish. Har bir rol uchun qisqa yo‘riqnoma va amaliy mashg‘ulot o‘tkazing.
Kengaytirish. Barqaror ishlagandan keyin boshqa bo‘limlarni ulang.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Dasturni jarayonni tushunmasdan sotib olish yoki buyurtma qilish.
Eski, chalkash ma’lumotlarni tozalamasdan yangi tizimga ko‘chirish.
Xodimlarni o‘qitishni tejash: ular eski daftarga qaytib ketadi.
Hamma bo‘limni bir kunda ulashga urinish.

Ishlab chiquvchiga beriladigan savollar

Ishlab chiquvchidan taklif olayotganda quyidagilarni aniqlab oling:

ma’lumotlar qayerda saqlanadi va zaxira nusxa qanday olinadi;
tizim o‘zbek va rus tillarida ishlaydimi;
keyinchalik yangi bo‘lim yoki filial qo‘shish qanchalik oson;
ishga tushgandan keyin kim qo‘llab-quvvatlaydi va xatolar qanday tuzatiladi;
mavjud ma’lumotlarni Excel yoki eski dasturdan ko‘chirish rejasi bormi.

Bu savollarga aniq javob bera olmagan taklifni ehtiyotkorlik bilan baholang.

UFLEX bu borada nima qiladi

UFLEX Namangandagi IT jamoa bo‘lib, CRM va ERP tizimlarni korxonaning haqiqiy jarayoniga moslab ishlab chiqadi. Maktablar tizimi, kafe va ishlab chiqarish korxonasi kabi turli sohalar uchun hisob tizimlarini qurganmiz. Tizimni serverga joylaymiz, xodimlarni o‘rgatamiz va keyin ham qo‘llab-quvvatlaymiz. O‘zbekistonning boshqa shaharlari bilan masofadan ishlaymiz.

Ko‘p beriladigan savollar

ERP tizim faqat yirik korxonalar uchunmi?

Yo‘q. Ombor, ishlab chiqarish yoki bir nechta filiali bor o‘rta va hatto kichik korxona ham ERP’dan foyda ko‘radi. Muhimi, tizim hajmi korxona hajmiga mos bo‘lishi.

ERP tizim narxi nimaga bog‘liq?

Bo‘limlar soni, ishlab chiqarish jarayonining murakkabligi, filiallar va integratsiyalarga bog‘liq. Aniq narx vazifaga bog‘liq: ariza qoldiring, jarayonni ko‘rib chiqib baholaymiz.

Mavjud buxgalteriya dasturi bilan bog‘lash mumkinmi?

Ko‘p hollarda mumkin: ma’lumot almashish uchun integratsiya qilinadi. Qanday usulda bog‘lash buxgalteriya dasturi imkoniyatlariga bog‘liq.

Korxonangizga CRM yetarlimi yoki ERP tizim kerakmi, birga aniqlaymiz. Ariza qoldiring yoki Telegram’da yozing: jarayonlaringizni ko‘rib chiqib, qayerdan boshlashni taklif qilamiz.